عبدالکریم گل گون نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس 2821-0611 5 18 2026 08 23 Civil Liability of Spouses Arising from Misconduct in Cohabitation، Lack of Mutual Assistance, and Breach of Fidelity in Iranian Law مسئولیت مدنی زوجین ناشی از سوء معاشرت، عدم معاضدت و عدم وفاداری در حقوق ایران 20 39 246323 10.22034/jlpa.2026.246323 FA جمیله جعفری گروه حقوق، واحد زرقان، دانشگاه آزاد اسلامی، زرقان، ایران 0000-0001-5446-8045 فاطمه صادقی گروه حقوق، واحد نی ریز، دانشگاه آزاد اسلامی، نی ریز، ایران Journal Article 2026 05 12 The mutual obligations of spouses in Iranian law are founded upon principles such as good companionship, mutual assistance, and fidelity, as reflected in provisions of the Civil Code, including Articles 1103 and 1104. Nevertheless, there is no coherent legal framework in the existing laws regarding the possibility of claiming damages arising from the breach of these obligations, and judicial practice likewise lacks sufficient consistency. The principal issue of this study is whether the breach of marital duties—including misconduct in cohabitation, failure of mutual assistance, and infidelity—may be regarded as a harmful act capable of fulfilling the elements of civil liability, namely fault, damage, and causation, thereby providing a basis for compensation.This research has been conducted through a descriptive-analytical method, drawing upon juristic sources, statutory provisions, and an examination of selected decisions of family courts. The findings indicate that although the Iranian legal system has not expressly recognized civil liability arising from the breach of marital obligations, reliance on the general rules of civil liability and on jurisprudential principles such as the rule of no harm (la darar) and causation (tasbib) makes recourse to this institution justifiable in cases such as severe mistreatment, failure to provide maintenance, and other similar harmful conduct. However, with regard to non-pecuniary damages resulting from infidelity or psychological harm, judicial practice still lacks adequate coherence. Accordingly, a more precise elucidation of the foundations of civil liability in spousal relations may contribute to greater consistency in judicial practice and to the effective compensation of damages sustained within family relationships. تعهدات متقابل زوجین در حقوق ایران بر پایه اصولی همچون حسن معاشرت، معاضدت و وفاداری شکل گرفته و قانون مدنی در موادی از جمله 1103 و 1104 به آن اشاره کرده است. با وجود این، در خصوص امکان مطالبه خسارت ناشی از نقض این تعهدات، چارچوبی منسجم در قوانین موجود مشاهده نمی‌شود و رویه قضایی نیز از وحدت لازم برخوردار نیست. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا نقض تکالیف زوجیت، از جمله سوءمعاشرت، عدم معاضدت و عدم وفاداری، می‌تواند به عنوان فعل زیان‌بار، ارکان مسئولیت مدنی یعنی تقصیر، ورود ضرر و رابطه سببیت را محقق سازد و مبنایی برای جبران خسارت فراهم آورد؟ این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع فقهی، مقررات قانونی و بررسی نمونه‌هایی از آرای دادگاه‌های خانواده انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند نظام حقوقی ایران به‌طور صریح مسئولیت مدنی ناشی از نقض تعهدات زوجیت را پیش‌بینی نکرده است، اما با اتکا به قواعد عام مسئولیت مدنی و مبانی فقهی نظیر قاعده لاضرر و تسبیب، امکان استناد به این نهاد در مواردی مانند سوءرفتار شدید، ترک انفاق و رفتارهای زیان‌بار مشابه قابل توجیه است. با این حال، در خصوص خسارت‌های معنوی ناشی از عدم وفاداری یا لطمه‌های روانی، رویه قضایی از انسجام کافی برخوردار نیست. بر این اساس، تبیین دقیق‌تر مبانی مسئولیت مدنی در روابط زوجین می‌تواند به انسجام رویه قضایی و امکان جبران مؤثر خسارت‌های واردشده در روابط خانوادگی کمک کند. https://www.jlpa.ir/article_246323_f26333714f532505f837312e9f814b9a.pdf