عبدالکریم گل گون نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس 2821-0611 5 18 2026 08 23 A Jurisprudential Re-reading of the Scope of Obedience to Parents and Mentors: The Conflict between the Mawlawī and Irshādī Approaches in Tension with the Right of Obedience باز خوانی فقهی قلمرو اطاعت از والدین و مربیان: تقابل رویکرد مولوی و ارشادی در تعارض با حق الطّاعه شارع 51 68 246475 10.22034/jlpa.2026.246475 FA علی محمد حیدری اژدر گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران هرمز اسدی کوه باد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران 0000-0001-6439-5302 صادق آلبوغبیش گروه معارف، واحد بین المللی اروند، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایران Journal Article 2026 05 23 The primary objective of this research is to re-examine the boundaries of obedience and to provide a coherent model for resolving educational conflicts within the 'sphere of permissibility' (al-farāgh). Utilizing a descriptive-analytical method and employing the rules of Usūl al-Fiqh (Principles of Jurisprudence), this study analyzes the nature of discourses and the four proofs. The findings indicate that reducing all educational commands to 'guidance-based rulings' is incorrect. Regarding parents, although the primary rule is the absence of inherent guardianship (wilāyah), their commands in matters of permissibility acquire a Sharia-based character and become binding due to the secondary principle of 'the prohibition of causing harm' (hurmat al-idhā’) and the 'obligation of filial piety' (wujūb al-birr). As for educators, commands pertaining to veneration and humility possess a 'Sovereign-essential' (Mawlawī Nafsī) nature or are highly recommended (mustahabb mu'akkad). Ultimately, by proving the theory of 'Extensive Sovereignty' (al-mawlawiyyah al-ṭūliyyah), the research demonstrates that obedience to parents and educators is subordinate to obedience to God; meaning that, in the absence of disobedience to the Creator, respecting their rights—as an instance of divine obedience—takes precedence over other recommended acts and holds legal validity."<br>‌ در هندسه معرفتی و نظام تربیتی اسلام، تلاقی «اوامر بشری» (والدین و مربیان) با «الزامات الهی»، منجر به نوعی چالش بنیادین حقوقی شده است. خلط مفهومی میان جایگاه «اخلاقی» (تکریم) و جایگاه «حقوقی» (وجوب اطاعت)، سبب سردرگمی مکلفین در تمایز میان «گناه» و «حق انتخاب» گردیده است. مسأله اصلی این است که در پرتو نظریه «حق‌الطاعه» انحصاری شارع، آیا اوامر صادر شده از سوی والدین و مربیان، دارای ماهیت «مولوی» (با ثواب و عقاب مستقل) است یا صرفاً ماهیت «ارشادی» (راهنمایی به حکم عقل) دارد؟. هدف اصلی این پژوهش، بازخوانی مرزهای اطاعت و ارائه الگویی منسجم برای حل تعارضات تربیتی در «منطقه الفراغ» (مباحات) است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از قواعد علم اصول فقه، به واکاوی ماهیتِ خطابات و ادله اربعه پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تقلیل تمامی اوامر تربیتی به «احکام ارشادی» صحیح نیست. در خصوص والدین، اگرچه اصل اولی عدم ولایت است، اما اوامر ایشان در مباحات، به واسطه عنوان ثانوی «حرمت ایذاء» و «وجوب برّ»، صبغه‌ی شرعی یافته و لازم‌الاجرا می‌گردد. در مورد مربیان نیز، اوامر ناظر به تکریم و تواضع، دارای ماهیت «مولوی نفسی» یا استحباب مؤکد است. در نهایت، پژوهش با اثبات نظریه «مولویت طولی»، نشان می‌دهد که اطاعت از والدین و مربیان در طول اطاعت از خداوند است؛ بدین معنا که در صورت عدم معصیت، رعایت حقوق ایشان به‌عنوان مصداقی از اطاعت الهی، بر سایر مستحبات مقدم بوده و دارای حجیت شرعی است. https://www.jlpa.ir/article_246475_0635598ba504c26cda2af4f4e716e8be.pdf