Arshian Fars Jurisprudential and Legal Journal

Arshian Fars Jurisprudential and Legal Journal

Educational Justice from the Perspective of Imami Jurisprudence: A Critical-Comparative Analysis of the Foundations, Theoretical Framework, and Strategic Policies in the Contemporary Education System

Document Type : Original Article

Authors
nasrolla zarin kolah 1
MohammadHossein Miri 2
1 dabir moaref
2 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Islamic Azad University, Ramhormoz Branch, Ramhormoz, Iran
Abstract
Educational justice, as one of the fundamental goals of sustainable development and a central principle in Islamic thought, constitutes the focus of this interdisciplinary study. This article aims to present a comprehensive and operational theoretical framework for realizing educational justice by deeply examining the jurisprudential foundations within the Imamiyyah (Twelver Shi‘a) legal tradition. The methodology employed is a combination of conceptual–documentary analysis and critical–comparative evaluation. Within this framework, fundamental jurisprudential maxims—such as the principle of no harm (lā ḍarar), the doctrine of eliminating hardship (nafy al-‘usr wa al-ḥaraj), and the principles of human dignity and equality—are analyzed as the theoretical foundations of a just educational system. The innovative contribution of this study lies in its comparative analysis of these jurisprudential foundations with justice-oriented educational policies in successful global education systems, such as those of Finland and Canada. The article demonstrates that despite substantial differences in cultural and political contexts, Islamic jurisprudential principles provide a solid philosophical and ethical basis for localizing and implementing globally successful strategies. Finally, drawing on these findings, the paper proposes an operational model that includes concrete policies in the domains of equitable resource distribution, inclusive access to education, and anti-discrimination approaches. The study argues that returning to jurisprudential foundations and developing a renewed “educational fiqh” not only contributes to addressing the growing challenges of educational inequality in Islamic societies but can also offer an alternative, comprehensive model to the global discourse on educational justice.
Keywords
Educational justice
Imamiyyah jurisprudence
lā ḍarar principle
elimination of hardship
comparative analysis
educational policymaking
educational fiqh

Subjects

​منابع و مآخذ:
منابع فارسی:
-         ​آشتیانی، ج. (۱۳۹۴). عدالت اجتماعی در اندیشه اسلامی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-         ​بجنوردی، م. (۱۴۱۹ق). القواعد الفقهیة. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
-         ​جوادی آملی، ع. (۱۳۸۶). کرامت انسانی در پرتو قرآن. قم: نشر اسراء.
-         ​جوادی آملی، ع. (۱۳۹۰). حق و تکلیف در اسلام. قم: نشر اسراء.
-         ​حجاریان، س. (۱۳۸۲). عدالت اجتماعی و نظام آموزشی. تهران: انتشارات طرح نو.
-         ​حر عاملی، م. ب. ح. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة (ج. ۲۵). قم: مؤسسه آل‌البیت.
-         ​خراسانی، م. ک. (۱۳۹۸ق). کفایة الأصول (ج. ۲). قم: مؤسسه آل‌البیت.
-         ​خمینی، ر. (۱۳۷۹). تحریرالوسیلة. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-         ​خمینی، ر. (۱۳۸۶). الرسائل (ج. ۴). قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-         ​طباطبایی، س. م. ح. (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن (ج. ۱۸). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-         ​علوی، ف. (۱۳۹۵). بررسی موانع تحقق عدالت آموزشی در مناطق محروم با رویکرد فقهی. فصلنامه پژوهش‌های نوین در علوم تربیتی، ۱۱(۴۳)، ۱۲۱-۱۴۰.
-         ​علیدوست، ا. (۱۳۹۶). فقه و مصلحت در تعلیم و تربیت. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
-         ​فروغی، م. (۱۳۸۲). سیر حکمت در اروپا. تهران: انتشارات زوار.
-         ​کاپلان، د. (۱۳۹۴). فلسفه عدالت آموزشی (م. کمالی، مترجم). تهران: انتشارات سمت.
-         ​مکارم شیرازی، ن. (۱۴۲۷ق). القواعد الفقهیة. قم: مدرسه الامام امیرالمؤمنین (ع).
-         ​منتظری، ح. (۱۴۰۸ق). دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الإسلامیة. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
-         ​موسوی، س. م. (۱۳۹۷). تحلیل فقهی عدالت آموزشی در نظام جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه فقه و حقوق خانواده، ۲۲(۸۰)، ۵۶-۷۸.
-         ​میرباقری، س. م. (۱۳۹۲). نسبت عدالت و مصلحت در سیاست‌گذاری‌های آموزشی. فصلنامه علوم تربیتی، ۸(۲)، ۵۵-۷۰.
-         ​مصباح یزدی، م. ت. (۱۳۷۷). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
-         ​نائینی، م. ح. (۱۴۱۸ق). فوائد الأصول. قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
-         ​نجفی، م. ح. (۱۴۰۷ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام (ج. ۲۸). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-         ​نوربخش، ح. (۱۳۹۵). عدالت آموزشی و توسعه انسانی. تهران: انتشارات آگاه.
منابع لاتین:
-         ​Coleman, J. S., Campbell, E. Q., Hobson, C. J., McPartland, J., Mood, A. M., Weinfeld, F. D., & York, R. L. (1966). Equality of Educational Opportunity. U.S. Government Printing Office.
-         ​Lynch, K., & Baker, J. (2005). Equality in Education: An analysis of policy and practice in Ireland. Educational Policy, 19(2), 229-247.
-         ​Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. Harvard University Press.
-         ​Sen, A. (1999). Development as Freedom. Oxford University Press.
-         ​Sheikh Ansari, M. (1415 AH). Fara'id al-Usul (Rasa'il) (Vol. 3). Islamic Thought Assembly.
-         ​Sleeter, C. E. (1996). Multicultural Education as Social Activism. State University of New York Press.
-         ​Sadr, S. M. B. (1407 AH). Durus fi Ilm al-Usul. Dar al-Kitab al-Islami.