Arshian Fars Jurisprudential and Legal Journal

Arshian Fars Jurisprudential and Legal Journal

A jurisprudential and Islamic legal study of the impact of cyberspace on women's hijab and chaste lifestyle, with an emphasis on the foundations of Imami jurisprudence.

Document Type : Original Article

Authors
Hormoz Asadi Koohbad 1
nasrolla zarin kolah 2
1 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Ramhormoz Branch, Islamic Azad University, Ramhormoz, Iran
2 PhD student, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Islamic Azad University, Ramhormoz Branch, Ramhormoz, Iran
Abstract
The expansion of cyberspace and social networking platforms has profoundly reshaped communicative structures and patterns of dress within Islamic societies. Adopting a descriptive–analytical approach and drawing upon Qur’anic sources, Prophetic and Imamic narrations (ḥadīth), Imāmī (Twelver Shiʿi) jurisprudential fatwas, and relevant legal instruments, this study investigates the relationship between the dissemination of content related to women’s dress in virtual spaces and the condition of chaste living (ʿiffah). The research initially operationalizes its key concepts and subsequently analyzes virtual manifestations of tabarruj (ostentatious self-display) and the scope of responsibility borne by users and content producers, with reference to established jurisprudential principles, including the prohibition of tabarruj, the rule of assistance in sin (iʿānah ʿalā al-ithm), the principle of blocking the means (sadd al-dharāʾiʿ), the rule of no harm (lā ḍarar), and the principle of preserving social order (ḥifẓ al-niẓām). The findings demonstrate that the publication or promotion of images and content that provoke sexual arousal, involve the display of adornment, or attract the attention of non-maḥram individuals—even within virtual environments—falls under religious prohibition from the perspective of Imāmī jurisprudence and may give rise to civil and criminal liability. The article concludes by proposing practical jurisprudential, legal, and cultural strategies, including the formulation of operational criteria for identifying relevant instances, clarification of the obligations of legislative and regulatory bodies, and the establishment of effective supervisory and educational mechanisms.
Keywords
Chastity
Hijab
Tabraj
Aid for sin
Harmlessness
Islamic law

Subjects

منابع و مآخذ:
- قرآن کریم. (بدون تاریخ). قرآن کریم (ترجمه و تفاسیر مورد استفاده: طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۷۲). المیزان فی تفسیر القرآن (ترجمهٔ فارسی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- امام خمینی، سید روح‌الله. (۱۳۶۰). تحریرالوسیله. قم: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- محقق حلی، محمدبن‌حسن. (۱۳۷۰). شرایع الاسلام (تحقیق و تصحیح). قم: دارالکتب الاسلامیه.
- شهید ثانی، محمدحسین. (۱۳۶۹). مسالک الافهام فی شرح شرایع الاسلام (تحقیق و تصحیح). قم: انتشارات مدرسهٔ حقانی.
- مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۸۵). الاستفتاءات الجدیده. قم: مؤسسهٔ نشر آثار مکارم شیرازی.
- خامنه‌ای، سید علی. (۱۳۷۵). مجموعهٔ فتاوی و پاسخ‌ها به استفتاءات. تهران: مؤسسهٔ نشر آثار مرتبط.
- جوادی آملی، سید محمدتقی. (۱۳۷۸). فقه و اخلاق: مبانی و مصادیق. قم: انتشارات اسراء.
- امامی کاشانی، سید محمد. (۱۳۷۶). فقه اجتماعی امامیه. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهٔ اسلامی.
- شریعتی، مرتضی. (۱۳۷۴). زن، زندگی، جامعه (مقالات و سخنرانی‌ها). تهران: نشر نی.
- حسینی، محمدرضا. (۱۳۹۵). «فقه رسانه: مبانی و چارچوب نظری». فصلنامه مطالعات فقهی رسانه، ۳(1)، 23-48. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهٔ اسلامی.
- رضایی، علی. (۱۳۹۸). «تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر الگوهای پوشش جوانان». پژوهش‌های جامعه‌شناسی ایران، 12(2)، 101-126. تهران: دانشگاه تهران.
- کریمی، زهرا. (۱۳۹۷). سواد رسانه‌ای و خانواده: راهکارها و سیاست‌ها. تهران: انتشارات سمت.
- موسوی، حسین. (۱۳۹۶). «حریم خصوصی و حقوق شهروندی در فضای مجازی». مجله حقوق و سیاست، 8(3)، 45-72. تهران: مرکز پژوهش‌های حقوقی.
- نیک‌روش، مهدی. (۱۳۹۹). فقه فضای مجازی: چالش‌ها و راهکارها. قم: انتشارات حوزه.
- کاظمی، سارا. (۱۳۹۸). «تبرّج و مصادیق آن در عصر رسانه». پژوهش‌های فقهی معاصر، 5(1)، 77–102. قم: مؤسسهٔ فقهی پژوهشی.
- احمدی، محمد. (۱۳۹۴). حقوق فضای مجازی در ایران: مبانی و مقررات. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
- ملکی، رضا. (۱۳۹۵). «قاعده اعانه بر اثم در فقه امامیه و کاربرد آن در فضای مجازی». فصلنامه فقه و حقوق اسلامی، 10(4)، 9-36. قم: پژوهشگاه فقهی.
- حسینیان، مهدی. (۱۳۹۳). سدّ ذرایع در فقه شیعه: نظریه و مصادیق. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهٔ اسلامی.
- بهرامی، ناصر. (۱۳۹۶). «لاضرر و سیاست‌گذاری فرهنگی: مبانی فقهی مداخله در رسانه». مجله مطالعات دینی و اجتماعی، 7(2)، 55-84. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۷۵). اخلاق اسلامی (مجموعه مقالات). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- موسویان، علی. (۱۳۹۷). کرامت انسانی در حقوق اسلامی و مدنی. تهران: نشر نی.
- شفیعی، فاطمه. (۱۳۹۸). «الگوریتم‌ها و اقتصاد توجه: پیامدهای فرهنگی و اخلاقی». فصلنامه رسانه و جامعه، 2(1)، 13-40. تهران: مرکز مطالعات رسانه.
- صادقی، حسین. (۱۳۹۹). پلتفرم‌ها و مسئولیت اجتماعی: چارچوب‌های حقوقی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- کاظمی‌نژاد، مریم. (۱۴۰۰). «سواد رسانه‌ای دینی: طراحی برنامه‌های آموزشی برای مدارس». مجله آموزش و پرورش اسلامی، 6(1)، 89-112. تهران: وزارت آموزش و پرورش.
- رضوانی، احمد. (۱۳۹۵). فقه و سیاست‌گذاری فرهنگی. قم: انتشارات حوزه.
- نادری، سمیه. (۱۳۹۶). «مصادیق نشر غیرمجاز تصاویر و مسئولیت مدنی در حقوق ایران». فصلنامه حقوق خصوصی، 4(2)، 33-60. تهران: مرکز پژوهش‌های حقوقی.
- موسوی، فرهاد. (۱۳۹۴). مطالعات جامعه‌شناسی پوشش در ایران معاصر. تهران: انتشارات سمت.
- کاظمی، حسین. (۱۳۹۸). پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در فضای مجازی: روش‌ها و کاربردها. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
- یوسفی، مهدی. (۱۳۹۷). «تحلیل فقهی-حقوقی جرایم فضای مجازی». مجله حقوق و فناوری، 1(1)، 5-30. تهران: پژوهشکده حقوق فناوری.
- سلیمانی، زهرا. (۱۳۹۹). تربیت رسانه‌ای خانواده: راهنمای عملی. تهران: انتشارات رشد.
- کاظم‌زاده، علی. (۱۳۹۶). «حفظ نظام و سیاست‌های فرهنگی در فقه امامیه». پژوهش‌های فقهی، 11(3)، 121-148. قم: مؤسسهٔ فقهی پژوهشی.
- احمدی‌نژاد، مریم. (۱۳۹۸). «پویایی‌های هویت دیجیتال و تأثیر آن بر رفتارهای پوششی». فصلنامه مطالعات فرهنگی، 9(2)، 67-95. تهران: مرکز مطالعات فرهنگی.
- پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهٔ اسلامی. (۱۳۹۷). گزارش ملی: فضای مجازی و خانواده ایرانی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهٔ اسلامی.
- سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی. (۱۳۹۹). راهنمای مدیریت محتوا در پلتفرم‌های دیجیتال (گزارش و دستورالعمل). تهران: سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی.