Arshian Fars Jurisprudential and Legal Journal

Arshian Fars Jurisprudential and Legal Journal

A historical study of the legal jurisprudence school of Sheikh Mufid and his role in the systematic organization of Imami jurisprudence

Document Type : Original Article

Author
Hormoz Asadi Koohbad
university pr.
Abstract
One of the greatest scholars of the fourth Islamic century was Sheikh al Mufid, whose juridical method became the benchmark and model for later jurists. In the field of fiqh, he introduced a reason based approach that marked a turning point in Shi‘a legal scholarship, transforming the prevailing trend of mere reliance on transmitted texts into a dynamic and argumentative jurisprudence. The intellectual and socio political context of his time demanded familiarity with the diverse religious and philosophical currents of Baghdad. Mufid mastered the foundations of various theological, philosophical, and legal schools, and under the relatively open political environment created by the Buyid dynasty, he succeeded not only in establishing Shi‘a theology but also in founding the Imamiyyah jurisprudential and legal school through his sound and reasoned methodology. In encountering two extreme schools the rationalists and qiyas oriented jurists on one hand, and the traditionalist literalists on the other Sheikh al Mufid adopted a moderate path. He critically engaged both with the qiyas based reasoning of the analogists and with the rigid textualism of the early traditionalists. This middle way led to the emergence of a structured Shi‘a legal school that flourished in subsequent eras. Its chief characteristic was the use of reported traditions as sources of inference, without strict adherence to the exact wording of the narrations, while maintaining a strong commitment to their substantive legal teachings. Renowned for his profound expertise in kalam, Sheikh al Mufid employed rational argumentation to defend the doctrine of Imamate against its opponents. His historical debates and disputations earned him the title “al Mufid” due to the strength of his reasoning and ability to silence adversaries a fact attested by Ibn Hajar al ‘Asqalani in Lisan al Mizan and al Khattib al Baghdadi in Tarikh Baghdad. This research, conducted through a descriptive analytical method, investigates Mufid’s jurisprudential approach and the distinctive features of his school. The findings show that his juristic methodology led to the growth and expansion of Shi‘a jurisprudence, laying the foundation for a rational argumentative fiqh whose systematic nature ensured its continuity, vitality, and endurance in subsequent centuries.
Keywords
Sheikh Mofid
middle school
argumentative jurisprudence
Imamiyyah jurisprudence
Subjects

  • منابع و مآخذ:

    -     ابن ادریس، محمد، «السرائرالحاوی لتحریر الفتاوی»، مؤسسه نشر اسلامی، (1411 ﻫ.. ق) چ 2. قم.

    -     ابن شهر آشوب مازندرانی، «معالم العلماء»، تحقیق: سید محمد صادق بحر العلوم، چاپ حیدریه، (1381 هـ. ق)، چ1، نجف اشرف.

    -     ابن قیم، الجوزیه، «الصّواعِقَ المرسلهَ»، قاهره، مصر، (بی تا)، چ1،  قاهره.

    -     ابن ندیم، ابوفرج محمد بن اسحاق، «الفهرست للندیم»، تحقیق: رضا تجدد، بی نا، (بی تا)، چ1، طهران.

    -     استرآبادی، محمد امین، «فوائد المدنیه»، دارالنشر لاهل البیت (ع)، ( 1429 هـ .ق)، چ1، قم.

    -     ------------ «فوائد المدنیه»، دارالنشر لاهل البیت (ع)، قم، (1429 ﻫ.. ق)، چ 1، قم.

    -     برونو فسکی، ج. و مازلیش، ب، «سنت روشنفکری در غرب از لئوناردو تا هگل»، ترجمه: لیلی سازگار،  انتشارات آگاه ،( 1383)، چ2، تهران.

    -     تنکابنی، محمد بن سلیمان، «قصص العلماء»، به کوشش: محمدرضا برزگر خالقی و عفت کرباسی، انتشارات علمی فرهنگی،( 1386)، چ2، تهران.

    -     جنّاتی، محمد ابراهیم، «ادوار فقه و کیفیت بیان آن»، کیهان، (1374هـ. ش)، چ1، تهران.

    -     ------------ ، «روش­های کلّی استنباط در فقه»، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی(1380)، چ1. تهران.

    -     خطیب بغدادی،  احمد بن علی، «تاریخ بغداد»، دار الکتاب العربیه، بیروت، (بی تا)، چ1، بیروت.

    -     خمینی، سیدروح الله (امام)، «صحیفه نور»، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، (1373 هـ.ش)، چ2، تهران.

    -     شیخ طوسی، جعفر بن محمد بن الحسن طوسی، «المبسوط فی فقه الامامیه»، تحقیق: محمد تقی الکشفی، کتابخانه حیدری، (1378 هـ . ش)، چ1، تهران.

    -     ------------ ، «عدة الاصول»، تحقیق: محمدمهدی نجف، مؤسسه آل البیت، لبنان، (بی تا)، چ1، لبنان.

    -     شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، « النکت من مقدمات الاصول» ، الموتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید ، (1372ش)، چاپ اول قم.

    -     ------------ ، «التذکرة باصول الفقه»، تحقیق: مهدی نجف و شیخ محمد الحسون، دار المفید، بیروت، (1414 ﻫ . ق)، چ2، بیروت.

    -     ------------ ، «الرسالة الاولی فی الغیبه»،  محقق: آجعفر علاء،  المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، (1413 ﻫ . ق)، چ1، قم.

    -     ------------ ، «المسائل السرویه»، دار المفید، (1993 م)، چ2، بیروت.

    -     ------------ ، «المقنعه»، مؤسسه النشر الاسلامی، (1410 هـ .ق)، چ1. قم.

    -     ------------ ، «النکت الاعتقادیه»، تحقیق: عصام عبدالسّید، دارالمفید، بیروت، (1993 م )، چ2، بیروت.

    -     ------------ ، «اوائل المقالات فی المذهب المختارات» تحقیق: مهدی محقق، دانشگاه تهران، (1372 ﻫ . ش)، چ1، تهران.

    -     ------------ ، «تصحیح الاعتقادات الامامیه»، دارالمفید، بیروت، (1993 م )، چ2، بیروت.

    -     صدر، سید حسن، «تأسیس الشیعة لِعلوم الاسلام»، ترجمه: مشتاق عسکری محلاتی،‌ دارالکتب الاسلامیة، (1380)، چ1، تهران.

    -     عسقلانی، ابن حجر، «لسان المیزان»، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، بیروت(1390ﻫ.. ق)، چ2، بیروت.

    -     فیض، علی­رضا، «مبادی فقه و اصول»، دانشگاه تهران، (1371ﻫ. ش)، چ5، تهران.

    -     ------------ ، «ویژگی­های اجتهاد و فقه پویا»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، (1382)، چ1، تهران.

    -     کاتوزیان، ناصر، «گامی بسوی عدالت»، نشر میزان، (1401)، چ2، تهران.

    -     الکراجکی، ابو الفتح محمد بن علی، «کنز الفوائد»، مکتبه المصطفوی، (1410ﻫ. ق)، چ2. قم.

    -     گرجی، ابوالقاسم، «تاریخ فقه و فقها»، سمت، (1375)، چ2. تهران.

    -     مدرسی، سیدحسین، «مقدمه­ای بر فقه شیعه»، مترجم: محمد آصف فکرت، بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی، (1410هـ ق)، چ1، مشهد.

    -     مدیر شانه­چی، محمد کاظم، «علم الحدیث»، دفتر انتشارات اسلامی، (1369 ﻫ . ش)، چ1، قم.

    -     مظفر، محمدرضا، «اصول فقه»، مترجم: علیرضا هدایی، حکمت، (1376 ﻫ . ش)، چ2، تهران.

    -     معارف، مجید، «پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه»، مؤسسه فرهنگی ضریع، (1374 ﻫ . ش)، چ1، تهران.

    -     مکدرموت، مارتین، «اندیشه­های کلامی شیخ مفید»، ترجمه: احمد آرام، انتشارات دانشگاه تهران ، ( 1372)، تهران.

    -     مهریزی، مهدی، «فقه پژوهی»، دفتر اول، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، (1379)، چ1، تهران.

    -     نجاشی، ابوالعباس احمد بن علی، «رجال النجاشی»، تحقیق: سید موسی شبیسری زنجانی، مؤسسه نشر اسلامی، چ1، (1407 ﻫ . ق)، قم.

    -     نعمه، عبدالله، «فلاسفه شیعه»، مترجم: سیدجعفر غضبان، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، (1367)، چ2. تهران.

    •     -  نوری، میرزا حسین، «مستدرک الوسائل»، دار الخلافه، تهران، (1318 ﻫ . ش)، چ1، تهران.