نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

سرقفلی از منظر فقه و حقوق اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حوزه علمیه و دانشگاه تهران
چکیده
سرقفلی حقی است که در آغاز رابطه استیجاری، با پرداخت مبلغی از ناحیه مستأجر به موجر و متأثر از عواملی چون موقعیت محل و اندازه ساختمان و با ایجاد حقوقی برای مستأجر از جمله دارا بودن حق تمدید مدت اجاره، تحقق می‌یابد. سرقفلی قبل‌از تصویب قانون مالک و مستأجر به‌صورت عرف رایج و مسلم بین عموم مردم به‌ویژه کسبه و تجار مطرح و از ضمانت اجرای اخلاقی بسیار قوی برخوردار بود. سرقفلی برخلاف برخی از مفاهیم فقهی همچون بیع و شراء و اجاره و رهن، از اصطلاحات مبهم و غیرواضح به‌ویژه برای عموم مردم است و انجام تحقیقاتی دربارۀ آن و احکام مرتبط با آن شایسته بلکه بایسته است. در مقالۀ حاضر تعریف و شرایط سرقفلی بیان شده و مستندات فقهی و حقوقی آن بررسی شده است. گردآوری اطلاعات از طریق کتابخانه­ای انجام شده و به‌شیوه توصیفی تحلیلی پردازش صورت گرفته است. تمامی ارجاعات منبعی و سندی به‌گونه درون متنی(ای پی ای و ام ال ای) است.

-      قرآن کریم.
الف) منابع فارسی
-      امامی، سیدحسن، ۱۳۶۸، حقوق مدنی، ج 1، تهران: انتشارات اسلامی.
-      بهرامی، بهرام، ۱۳۸۱،عقد اجاره کاربردی، تهران: انتشارات بهنامی، چ اول.
-      جعفری لنگرودی، محمدجعفر،۱۳۸۰، ترمینولوژی حقوقی، تهران: انتشارات گنج دانش، چ یازدهم.
-      حسین‌آبادی، امیر‌،۱۳۵۸،مجموعه نظریه‌های مشورتی اداره حقوقی دادگستری در مسائل مدنی، تهران: ناشر شرکت سهامی روزنامه رسمی کشور.
-      حلّی، ابومنصور جمال‌الدین حسن (علامه حلّی)، 1414ق، تبصرة المتعلمین، مترجم: شیخ ابوالحسن شعرانی، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چ اول.
-      حلی، نجم‌الدین جعفربن‌حسن، 1368، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام ،ج 1، مترجم: ابوالقاسم یزدی و تقی دانش‌پژوه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چ پنجم.
-      خامنه‌ای، سیدعلی،۱۳۸۸، اجوبة الاستفتائات، ج۲، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
-      [امام] خمینی، سیدروح‌الله،۱۴۲۱ق، تحریرالوسیله،ج1، مترجم: علی اسلامی، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
-            دهخدا، علی‌اکبر،۱۳۷۳، فرهنگ دهخدا، زیر نظر: محمد معین و جعفر شهیدی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران،  چ اول.
-      خویی، ابوالقاسم، ۱۳۸۸، مستند العروة الوثقی، کتاب اجاره، قم:انتشارات لطیفی.
-      زینالی، مهدی، ۱۳۸۸، حق کسب و پیشه و تجارت و سرقفلی در حقوق ایران، به سفارش شرکت بین‌المللی حقوقی برهان متی، تهران: انتشارات جنگل: جاودانه، چ اول.
-      ستوده تهرانی، حسن،۱۳۸۴، حقوق تجارت، تهران: انتشارات دادگستر، چ شانزدهم.
-      طاهرموسوی، یوسف ،۱۳۸۴، حقوق  موجر و مستأجردر قانون روابط موجر و مستأجر مصوب ۱۳۷۶، تهران: انتشارات مجد، چ اول.
-      فلاح، محمدرضا ،۱۳۸۸، ثبوت و اثبات در قانون روابط موجر و مستأجر مصوب دوم مردادماه 1356، ج اول، تهران: انتشارات جنگل، چ دوم.
-      قربانی، فرج‌الله،۱۳۷۰، مجموعه کامل قوانین و مقررات اساسی- مدنی با آخرین اصلاحات ۱۳۸۱، تهران: انتشارات دانشور، چ چهارم.
-      کاتوزیان، امیرناصر،۱۳۸۲، اموال و مالکیت،تهران: انتشارات میزان، چ هفتم.
-      کاتوزیان، امیرناصر،۱۳۵۶، حقوق مدنی: عقود معین، ج1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چ اول.
-            کشاورز، بهمن، ۱۳۸۴، بررسی تحلیلی قانون  جدید روابط موجر و مستأجر مصوب 76، تهران:انتشارات کشاورز، چ چهارم.
-            کشاورز، بهمن، 1382، سرقفلی و حق کسب و پیشه و تجارت در حقوق ایران و فقه اسلام، تهران: انتشارات کشاورز، چ چهارم.
-      معین، محمد،۱۳۵۱، فرهنگ فارسی، ج2، تهران: انتشارات امیرکبیر، چ چهاردهم.
-      ناظم الاطباء، میرزا علی­اکبر، بی‌تا، فرهنگ نفیسی، تهران: خیام.
-      نوبخت، یوسف،۱۳۶۸،اندیشه های قضایی،ج۱، تهران: مؤسسۀ کیهان، چ پنجم.
ب) منابع عربی
-      بحرالعلوم، سیدمحمدمهدی،۱۴۲۷ق، المصابیح الاحکام، محل نشر:فقه الثقلین.
-      بروجردی، مرتضی،۱۳۶۸، مستند العروة الوثقی: کتاب اجاره، تقریر: سیدابوالقاسم موسوی خویی، قم: مؤسسة احیاء آثار الامام الخویی.
-      خویی، سیدابوالقاسم،۱۳۵۱، مستحدثات المسائل، ج1، نجف: المطبعة الادب، چ دوم.
-      شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی عاملی جُبَعی ،۱۳93، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج3، با حواشی: سیدمحمد کلانتر، قم: انتشارات داوری.
-      [امام] خمینی، سیدروح‌الله، ۱390ق، تحریرالوسیله، ج2، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(س)، چ دوم.
-      [امام] خمینی، سیدروح‌الله، ۱۳۶۸، تحریرالوسیله، ج 1 و 4، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(س).
-      [امام] خمینی، سیدروح‌الله، ۱۳۹۲ش، البیع، ج۱، قم: مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان.
-           صافی گلپایگانی، لطف‌الله، ۱۳۸۳، توضیح‌المسائل، قم: مؤسسۀ انتشارات حضرت معصومه  علیهم السلام، چ چهل و یکم.
-      مکارم شیرازی، ناصر، 1425ق، انوارالفقاهه (کتاب بیع)، ج1، قم: مدرسةالامام علی‌بن ابی‌طالب(ع)، چ اول.