نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

بررسی موضوعات تخصصی کار شناسی و مبنای اعتبار آنها در فقه و حقوق اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه آموزشی فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران
2 گروه آموزشی فقه و مبانی حقوق اسلامی ،دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران
3 گروه آموزشی فقه و مبانی حقوق اسلامی ،دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رامهرمز، ایران
چکیده
چکیده
کارشناسی در نظام آیین دادرسی اسلام به عنوان یکی از ادله اثبات دعوی تحت عناوین نظر اهل خبره و اهل المعرفه مطرح بوده و از جنبه های فقهی و حقوقی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است که در فقه موضوعاتی از جمله تقویم و ترجمه و تقسیم و طبابت تخصصی شناخته شده اند و تشخیص آنها نیاز به خبرویت خاص و اظهار نظر کارشناسی دارد که رجوع به کارشناسان آن رشته ها به حکم عقل و بناء عقلا که منعی از شارع در مورد آن نرسیده ضرورت دارد و در حقوق موضوعه نیز کارشناسی در کنار سایر دلایل اثبات ذکر شده که بیانگر استقلال آن بوده و وضع قانون خاص آن نیز بر اهمیت جایگاهش افزوده است لذا باید به عنوان یک دلیل مستقل اثبات در کنار سایر دلایل مورد توجه قانونگذاران و مراجع قضایی قرار گرفته و در قانون مدنی از جمله ادله اثبات محسوب شود و در قانون آیین دادرسی نیز دادگاهها را در رسیدگی به موضوعات تخصصی ملزم به ارجاع و استناد به نظر کارشناس نماید طوری که بی اعتنایی دادرسان به این امر موجب نقض آراء آنها در مراحل بالاتر و تخلف انتظامی شناخته شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع و مآخذ:
الف-کتاب
-         القرآن الکریم (انبیاء، آیۀ 7)
-         اردبیلى، سید عبد الکریم موسوى، (‌1423 ه‍ ق‌ )، فقه القضاء‌، چاپ دوم‌، قم- ایران‌،
-         اصفهانى، فاضل هندى، محمد بن حسن، (‌1416 ه‍ ق‌ )، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام‌ ناشر: دفتر انتشارات اسلامى، نوبت چاپ: اول‌، قم- ایران‌..
-         البارودی العتیبی، سعود بن عبد العالی، (1427)، الموسوعة الجنائیة الإسلامیة المقارنة بالأنظمة المعمول بها فی المملکة العربیة السعودیة، الطبعة الثانیة
-         بحرانى، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم، (‌1405، ه‍ ق)، ‌الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة‌ ناشر: دفتر انتشارات اسلامى، نوبت چاپ: اول‌.
-         بصرى بحرانى، زین الدین، محمد امین، (‌1413 ه‍ ق‌ )، کلمة التقوى‌ ناشر: سید جواد وداعى‌، چاپ: سوم‌ قم- ایران‌.
-         بهرامی، بهرام، (1389)، بایسته‌های ادله اثبات، ناشر: مؤسسه فرهنگی نگاه بینه، چاپ دوم، تهران، ایران.
-         تبریزى، جواد بن على، (‌1416 ه‍ ق)، ‌ إرشاد الطالب إلى التعلیق على المکاسب‌، ناشر: مؤسسه اسماعیلیان‌ نوبت چاپ: سوم، قم- ایران‌
-         تبریزى، جواد بن على‌ تاریخ نشر: ه‍ ق‌: أسس القضاء و الشهادة‌: دفتر مؤلف‌ چاپ: اول‌ قم- ایران‌
-         جزیرى، عبد الرحمن- غروى، سید محمد- یاسر مازح، (‌ 1419)، ‌ الفقه على المذاهب الأربعة و مذهب أهل البیت وفقاً لمذهب أهل البیت علیهم السلام‌، ناشر، دار الثقلین‌ نوبت چاپ: اول‌، بیروت- لبنان‌.
-         جعفری لنگرودی، محمدجعفر،، (1391و1348)دانشنامه حقوقی، جلد 1، 3 و5، چاپ دوم:، چاپخانه سپهر، مؤسسه انتشارات امیر کبیر، تهران، 2536وانتشارات گنج دانش.
-         ،، (1381)، دائرة المعارف علوم اسلامی قضایی، ناشر: کتابفروشی گنج دانش، چاپ سوم، تهران، ایران
-         جمعى از پژوهشگران زیر نظر شاهرودى، سید محمود هاشمى، (‌1426 ه‍ ق)، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام‌، ناشر: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام‌، نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران‌.
-         جمعى از پژوهشگران زیر نظر شاهرودى، سید محمود هاشمى، (‌1423 ه‍ ق)، موسوعة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهل البیت علیهم السلام، ‌ ناشر، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام‌ نوبت چاپ: اول‌، : قم- ایران‌.
-         حسن زاده، مهدی، (1388) بررسی فقهی- حقوق کارشناسیوارزش اثباتی آن، چاپ اول، انتشارات دانشگاه قم
-         حسین نژاد، حسین قلی. (1374). ادله اثبات دعوی، نشر میزان، چاپ اول،
-         الحر العاملی، محمدبن حسن بن علی، (1409، ه، ق)، وسائل الشیعه، جلد18صفحه106 ح27، الناشر، مؤسسةآل البیت (ع) الطبعةالاولی، قم المقدسة
-         حلّى، یحیى بن سعید، (‌1405 ه‍ ق‌)، الجامع للشرائع ناشر، مؤسسة سید الشهداء العلمیة‌ نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران. ‌
-         حلّى، شمس الدین محمد بن شجاع القطّان، (‌1424 ه‍ ق)‌ معالم الدین فی فقه آل یاسین دورة فقهیة کاملة على وفق مذهب الإمامیة‌، ناشر: مؤسسه امام صادق علیه السلام‌ نوبت چاپ: اول‌، قم- ایران‌.
-         حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، (‌ 1420 ه‍ ق)، تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة( ط- الحدیثة) ناشر، مؤسسه امام صادق علیه السلام‌ نوبت چاپ: اول‌، قم- ایران‌.
-         حلّى، محقق، نجم الدین، جعفر بن حسن، (‌1408 ه‍ ق)، ‌ شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام‌ ناشر: مؤسسه اسماعیلیان‌ نوبت چاپ: دوم‌، قم- ایران‌..
-         حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى‌، ( 1414 ه‍ ق، تذکرة الفقهاء( ط- الحدیثة)، ناشر: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‌ نوبت چاپ: اول‌، قم- ایران‌.
-         خدابخشی، عبدالله، (1393)، مبانی فقهی قانون آیین دادرسی مدنی، شرکت سهامی انتشار چاپ سوم تهران، ایران.
-         خراسانى، آخوند محمد کاظم بن حسین، (‌1406 ه‍ ق‌)، حاشیة المکاسب‌، ناشر: وزارت فرهنگ و ارشاد، نوبت چاپ: اول‌، تهران- ایران‌.
-         خراسانى، حسین وحید، (‌1428 ه‍ ق)، ‌ منهاج الصالحین‌، ناشر: مدرسه امام باقر علیه السلام‌ نوبت چاپ: پنجم‌، قم- ایران‌.
-         الخوئی، السیدابوالقاسم الموسوی، موسوعه الامام الخویی جلد1
-         خویى، سید ابو القاسم موسوى، (‌ 1410 ه‍ ق)، منهاج الصالحین‌، ، مصباح الفقاهة‌ نشر مدینة العلم‌، چاپ: 28‌ قم، ایران
-         خویى، سید ابو القاسم موسوى، (‌1418 ه‍ ق‌)، موسوعة الإمام الخوئی‌، ناشر: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، نوبت چاپ: اول‌، قم- ایران.
-         دزفولى، مرتضى بن محمد امین انصارى، (‌1415 ه‍ ق‌)، کتاب المکاسب المحرمة و البیع و الخیارات( ط- الحدیثة)، ناشر: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌ نوبت چاپ: اول‌، قم- ایران.
-         دیلمى، سلاّر، حمزة بن عبد العزیز، (‌1404، ه‍ ق)، المراسم العلویة و الأحکام النبویة فی الفقه الإمامی‌، ناشر: منشورات الحرمین‌ نوبت چاپ: اول‌، قم- ایران‌.
-         زراعت، عباس، حاجی زاده، حمیدرضا، (1388)، ادله اثبات دعوی، ناشر: قانون مدار، چاپ اول، کاشان، ایران.
-         سبزوارى، محقق، محمد باقر بن محمد مؤمن، (‌1423 ه‍ ق‌)، کفایة الأحکام‌ ناشر: دفتر انتشارات اسلامى، نوبت چاپ: اول‌، قم- ایران‌.
-         سعدى ابو جیب، (‌1408 ه‍ ق)، اصطلاحات فقهى‌ ناشر: دار الفکر‌ نوبت چاپ: دوم‌، دمشق، سوریه‌.
-         سیستانى، سید على حسینى، (‌1417 ه‍ ق)، ‌ منهاج الصالحین‌ ناشر: دفتر حضرت آیة الله سیستانى‌ نوبت چاپ: پنجم‌، قم- ایران‌.
-         شمس، عبدالله، (1387)، ادله اثبات دعوی، چاپ دوم انتشارات دراک، تهران ایران.
-         شمس، عبدالله، (1386)، آیین دادرسی مدنی، انتشارات دراک، چاپ هشتم، تهران، ایران
-         شیخ نیا، امیر حسین، (1374)، ادله اثبات دعوی، چاپ دوم، شرکت انتشار، تهران ایران.
-         الشیرازی - ابوالسحاق ابراهیم بن علی، (476ه، ق) اللمع  فی ااصول الفقه
-         صدرزاده افشار، سیدمحسن، (1369و1376)، ادله اثبات دعوی، مرکزنشردانشگاهی، چاپ اول وسوم، تهران، ایران.
-         صدر، شهید، سید محمد، (‌1420 ه‍ ق)، ما وراء الفقه‌‌، دار الأضواء للطباعة و النشر و التوزیع، ‌ نوبت چاپ: اول‌، بیروت، لبنان‌ محقق/ مصحح: جعفر هادى دجیلى.
-         ‌طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، (‌1387 ه‍ ق)، المبسوط فی فقه الإمامیة، ناشر: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة‌ نوبت چاپ: سوم‌، تهران، ایران‌. ‌
-         طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، (‌1400 ه‍ ق)، ‌ النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى‌ ناشر: دار الکتاب العربی‌ نوبت چاپ: دوم‌، بیروت، لبنان‌.
-         عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، (‌1417 ه‍ ق)، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة‌، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى، نوبت چاپ: دوم‌، قم، ایران‌.
-         عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، (‌1417 ه‍ ق)، ‌ الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، ‌ ناشر: دفتر انتشارات اسلامى، ‌ نوبت چاپ: دوم‌، قم- ایران‌.
-         عاملى، کرکى، محقق ثانى، على بن حسین، (‌1414 ه‍ ق‌)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، ‌ ناشر: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‌، نوبت چاپ: دوم‌، قم، ایران‌.
-         عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، (‌1413 ه‍ ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام‌، ناشر: مؤسسة المعارف الإسلامیة‌، نوبت چاپ: اول‌، قم- ایران‌.
-         عاملى، سید جواد بن محمد حسینى‌، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة( ط- القدیمة)، ناشر: دار إحیاء التراث العربی‌، نوبت چاپ: اول‌، بیروت، لبنان‌.
-         عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، (‌1410 ه‍ ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة( المحشى- کلانتر)، ناشر: کتابفروشى داورى‌، نوبت چاپ:، قم، ایران‌.
-         عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، (‌1412 ه‍ ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة( المحشی- سلطان العلماء)،  ناشر: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، نوبت چاپ: اول‌، قم- ایران‌
-         عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، (‌1417 ه‍ ق‌)، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة‌، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، نوبت چاپ: دوم‌، قم، ایران‌.
-         عراقى، آقا ضیاء الدین، على کزازى، (‌1421 ه‍ ق‌)، حاشیة المکاسب‌، انتشارات غفور‌، چاپ اول‌، قم، ایران‌.
-         فیض، علیرضا، (1387 )، مبادی فقه و اصول، مؤسسه انتشارات  وچاپ دانشگاه تهران، چاپ نوزدهم
-         قمشه‌اى، محمد على اسماعیل‌پور‌، الواضحات- دراسات فی‌القضاء، نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران‌
-         قمّى، سید تقى طباطبایى، (‌1425 ه‍ ق)، ‌ هدایة الأعلام إلى مدارک شرائع الأحکام‌، ناشر، انتشارات محلاتى، ‌نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران‌.
-         قمّى، سید محمد حسینى روحانى، (‌1419 ه‍ ق‌)، المرتقى إلى الفقه الأرقى- کتاب الحج‌، ناشر: مؤسسة الجلیل للتحقیقات الثقافیة( دار الجلی) نوبت چاپ: اول‌، ، تهران.
-         کابلى، محمد اسحاق فیَّاض، (‌1426 ه‍ ق)، ‌ المسائل المستحدثة‌، ناشر: مؤسسه مرحوم محمد رفیع حسین‌، نوبت چاپ: اول‌، کویت‌
-         کاتوزیان، ناصر، (1384)، اثبات ودلیل اثبات، نشرمیزان، چاپ سوم، تهران، ایران.
-         گلپایگانی، محمدرضا، (1410ه ق) افاضه العوائد تعلیق علی درراللفوائد، جلد 2، ، چاپ اول، چاپ مهر، ایران، قم.
-         گیلانى، میرزاى قمّى، ابو القاسم بن محمد حسن، (‌1413 ه‍ ق)، ‌ جامع الشتات فی أجوبة السؤالات‌، ناشر: مؤسسه کیهان‌، نوبت چاپ: اول‌، تهران، ایران‌.
-         گیلانى، نجفى، میرزا حبیب الله رشتى، (‌1316 ه‍ ق)، التعلیقة على مکاسب الشیخ الأنصاری‌، ناشر: مجمع الذخائر الإسلامیة‌، نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران‌.
-         لارى، سید عبد الحسین، (‌1418، ه‍ ق)، ‌ التعلیقة على المکاسب‌، ناشر: مؤسسة المعارف الإسلامیة‌، نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران‌.
-         لارى، سید عبد الحسین، (‌1418 ه‍ ق)، ‌ التعلیقة على ریاض المسائل‌، ناشر: مؤسسة المعارف الإسلامیة‌. ، نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران‌.
-         مازندرانى، خاتون‌آبادى، (محمد) اسماعیل خواجوئى، (‌1411 ه‍ ق)، الرسائل الفقهیة‌، ناشر: دار الکتاب الإسلامی‌، نوبت چاپ: اول،، قم، ایران‌.
-         مامقانى، ملا عبدالله بن محمد حسن، (1350 ه‍ ق)، نهایة المقال فی تکملة غایة الآمال‌، ناشر: مجمع الذخائر الإسلامیة، ‌ نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران‌.
-         متین دفتری، احمد، (1381)، آیین دادرسی مدنی وبازرگانی، انتشارات مجد، چاپ دوم، تهران، ایران
-         محمدی، ابوالحسن، (1387)، مبانی استنباط حقوق اسلامی،، مؤسسه انتشارات وچاپ دانشگاه تهران -چاپ 31
-         محمودی دشتی، علی اکبر(1373)، ادله اثبات دعوی، مجمع الفکرالاسلامی، قم، ایران.
-         مدنی، سیدجلال الدین، (1370)، ادله اثبات دعوی، کتابخانه گنج دانش، چاپ چهارم، تهران، ایران.
-         مکارم شیرازی، ناصر، (1427ه، ق)، دائرة المعارف فقه مقارن، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب (ع) چاپ اول، قم _ایران
-         ، ، (‌1422 ه‍ ق)، بحوث فقهیة هامة، ‌ ناشر: انتشارات مدرسة الإمام علی بن أبی طالب علیه السلام‌ نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران‌.
-         مغنیه، محمدجواد (‌1421 ه‍ ق)، فقه الإمام الصادق علیه السلام، ‌ ناشر: مؤسسه انصاریان، ‌ نوبت چاپ: دوم‌، قم- ایران.
-         محمود عبد الرحمان‌، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة‌، قطع: وزیرى‌.
-         مدنی، سید جلال الدین، (1379)، ادله اثبات دعوی، چاپ پنجم، انتشارات پایدار، تهران- ایران.
-         مشکینى، میرزا على‌ تاریخ وفات مؤلف: 1428 ه‍ ق، مصطلحات الفقه‌.
-         موسوى گلپایگانى، سید محمد رضا، (‌1413 ه‍ ق‌)، کتاب القضاء‌، ناشر، دار القرآن الکریم‌، نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران‌. ‌
-         موسوى خمینی، سید روح اللّه، (1425)، تحریر الوسیلة - مترجم: اسلامى، على، - ترجمه، مدرسین حوزه علمیه قم، ج‌4،
-         نجفى، محمد حسن، (‌1404 ه‍ ق‌)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‌، ناشر: دار إحیاء التراث العربی‌، نوبت چاپ: هفتم‌، بیروت، لبنان‌.
-         ،، (‌1421، ه‍ ق)، ‌ جواهر الکلام فی ثوبه الجدید، ‌ ناشر: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام‌، نوبت چاپ: اول، قم، ایران‌.
-         نجفى کاشف الغطاء، على بن جعفر بن خضر، (‌1422 ه‍ ق)، ‌ شرح خیارات اللمعة‌، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى، ‌ نوبت چاپ: اول‌، قم، ایران‌.
-         یوسفی، حشمت الله، (1389) آشنایی با مفاهیم حقوقی و قضایی کارشناسان رسمی دادگستری چاپ دوم چاپ اصفهان
ب: مقالات
-         پیرهادی، م؛ محمود مرادی، ص. 1390. تقلیل ثمن وروش کارشناسی آن درقانون مدنی ایران وکنوانسیون بیع بین المللی 1980، م، وین، نشریه تحقیقات حقوقی آزاد، بهار، شماره. 11.
-         حسن زاده، م. 1389. «مبانی فقهی اعتبارنظراهل خبره»، حقوق، شماره 2، تابستان، دوره چهلم، صفحه 125-138
-         حسن زاده، م. 1386. «کارشناسی دلیلی مستقل ازعلم قاضی»، فقه وحقوق، شماره 12، بهار، صفحه 63-76
-         حسن زاده، م. 1384. «رابطه کارشناسی وشهادت درفقه وحقوق »، فقه وحقوق، شماره4، بهار، صفحه 71-84
-         منتظرقائم، م. 1390. ارش مبیع معیوب در صورت اختلاف کارشناسان، نشریه دیدگاههای حقوق قضایی، تابستان، شماره 54..