نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

تأثیر فناوری‌های نوین بر نظام‌های تدریس اسلامی: بازنگری مبانی فقهی و حقوقی در عصر دیجیتال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دبیر معارف آموزش و پرورش زیدون
چکیده
چکیده: پژوهش حاضر، با استناد به مبانی فقهی و حقوقی و با رویکردی تحلیلی-انتقادی، به بررسی نقش فناوری‌های نوین در تحول و بهبود نظام‌های تدریس اسلامی پرداخته و چالش‌ها و فرصت‌های ناشی از ادغام ابزارهای دیجیتال را در حوزه انتقال مفاهیم دینی مورد ارزیابی قرار می‌دهد. نظام‌های آموزشی اسلامی که از دیرباز بر اساس منابع معتبر فقهی و شرعی بنیان نهاده شده‌اند. (مطهری ، 1380و طباطبایی ، 1400)، در مواجهه با سرعت تحولات فن‌آوری، نیازمند بازنگری اساسی در رویکردهای آموزشی خود می‌باشند. استفاده از فناوری‌هایی نظیر هوش مصنوعی، واقعیت افزوده و سیستم‌های آموزش مجازی، زمینه ایجاد محیط‌های آموزشی تعاملی، شخصی‌سازی‌شده و کارآمد را فراهم می‌آورد و می‌تواند روند حفظ متون مقدس و تفسیر عمیق مفاهیم شرعی را تسهیل کند. در این پژوهش از روش‌های ترکیبی کیفی و کمی، شامل تحلیل محتوای متون دینی، مطالعات تطبیقی و بررسی داده‌های آماری به دست آمده از نمونه‌های منتخب در کشورهایی مانند ایران، مالزی، ترکیه و مصر، بهره گرفته شده است. پژوهش با دقت به بررسی چالش‌های موجود در بکارگیری فناوری‌های نوین – از جمله حفظ اصالت متون مقدس، تضمین امنیت اطلاعات (صادقی ، 1401) و رعایت اصول و استانداردهای فقهی و حقوقی (رضوی ، 1404) – پرداخته و راهکارهای اجرایی جهت تدوین سیاست‌های آموزشی دیجیتال اسلامی را پیشنهاد می‌دهد. نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که بهره‌گیری نظام‌مند از فناوری‌های نوین نه تنها موجب افزایش اثربخشی فرآیند تدریس و انتقال ارزش‌های دینی می‌شود (میرآباد ، 1398) ، بلکه افق‌های نوینی برای بازنگری چارچوب‌های فقهی-حقوقی در مواجهه با چالش‌های دیجیتال ایجاد می‌نماید. (عشقی ، 1399). از این رو، تدوین استانداردهای یکپارچه آموزشی مبتنی بر مبانی شرعی و حقوقی، در کنار ایجاد همکاری نزدیک میان حوزه‌های علمیه، محققین فقه و حقوق اسلامی (کیانی ، 1397) و کارشناسان فناوری (ناصر ، 1395)، به عنوان گامی اساسی در جهت ارتقای سیستم‌های تدریس اسلامی در عصر دیجیتال پیشنهاد می‌شود.
کلیدواژه‌ها

منابع و مآخذ:
-  الطباطبایی، محمد حسین. (1400) . تفاسیر مقدس. قم: دار الکتب الاسلامیه
-  احمدی، حسین. (1390) . تاریخچه نظام‌های آموزشی اسلامی. تهران: نشر امام
-  احمدی, مهدی. (2020) . استفاده از نرم‌افزار NVivo در تحلیل داده‌های کیفی. تهران: انتشارات پژوهشی
-  افشار, مهدی. (2022) . آزمون‌های t مستقل و ANOVA در آموزش دیجیتال. شیراز: نشر علمی
-  بهمن, علی. (2021) . تجزیه و تحلیل تجربی فضای دیجیتال در تدریس اسلامی. تهران: انتشارات پژوهشی
-  پورس, لیلا. (2022) . سیاست‌ها و راهکارهای عملی نوآوری در آموزش دیجیتال اسلامی: پل زدن میان سنت و نوآوری. تهران: انتشارات فرهنگ دنیا
-  جابر، محمد. (2018) . روش‌های تحقیق در علوم انسانی. تهران: نشر دانش
-  حاجی, طارق. (2022) .تلفیق داده‌های کیفی و کمی در پژوهش‌های آموزشی. مشهد: انتشارات فردوسی
-  حسینی, سعید. (2018) .تحلیل گفتمان در پژوهش‌های کیفی. مشهد: انتشارات فردوسی
-  حسینی، علی. (1392) . ارزش‌های اخلاقی در نظام‌های آموزشی اسلامی . قم: دارالعلوم
-  حصینی, ناصر. (2020) . استخراج مضامین کلیدی در تحلیل گفتمان دینی. قم: نشر دانش
-  حیدری, مصطفی. (2022) . چالش‌های فنی و عملی در پیاده‌سازی سیستم‌های دیجیتال آموزشی. تهران: انتشارات دانش
-  خوشنام, علی. (2022) . بررسی تطبیقی استانداردهای آموزشی دیجیتال در کشورهای مختلف. قم: نشر پژوهشی
-  خلیلی, فرهاد. (2022) . تأثیر هوش مصنوعی بر بهبود سرعت یادگیری در کلاس‌های آنلاین. تهران: انتشارات دانش
-  رضوی، مهدی. (1404) . چالش‌ها و فرصت‌های فناوری در تدریس معارف اسلامی. تهران: نشر سایه
-  رضوانی، حسن. (2019) . تطبیق نظام‌های آموزشی سنتی با فناوری‌های دیجیتال. اصفهان: نشر پژوهشی
-  رضایی, امید. (2022) . تئوری استانداردسازی در ادغام فناوری‌های نوین با آموزش سنتی. تهران: انتشارات پژوهشی
-  رسولی, سعید. (2021) . روش‌های تحلیل آماری با استفاده از SPSS و R. شیراز: نشر دانش
-  رهپوی, بهنام. (2021) . دیدگاه‌های چندوجهی در کاربرد فناوری‌های دیجیتال در آموزش. مشهد: نشر فردوسی
-  ریاحی, حسن. (2022) . هم‌افزایی داده‌های چندمنظوره در نوآوری آموزشی دیجیتال. اصفهان: نشر فرهنگ
-  سابق, سعید. (2021) . تأثیر واقعیت افزوده بر تجربه یادگیری در معارف اسلامی. مشهد: انتشارات فردوسی
-  سدیقی, مهدی. (2020) .تحلیل محتوا در گفتمان‌های آموزشی دیجیتال. تهران: انتشارات علم
-  سعیدی, عباس. (2021) . بررسی تجربیات اساتید در استفاده از فناوری‌های نوین در تدریس. تهران: انتشارات دانش
-  سعیدی, مجید. (2022) . مدل‌سازی تجربی چالش‌های نگهداری اصالت معارف در فضای دیجیتال. اصفهان: نشر علم
-  سلیمانی, فرزاد. (2022) . بررسی نسبت استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در افزایش سرعت یادگیری. قم: نشر پژوهشی
-  سهرابی, پرویز. (2022) . ارزیابی انتقادی سیستم‌های آموزشی دیجیتال در حفظ معارف دینی. شیراز: انتشارات فرهنگی
-  صادقی، ناصر. (1401) .توسعه سامانه‌های آموزشی دیجیتال در مراکز دینی. مشهد: چاپخانه علم
-  صالحی, محمد. (2022) . اهمیت هماهنگی بین دوره‌های آموزشی سنتی و دیجیتال. اصفهان: نشر علم
-  صبوری, مهدی. (2022) . بررسی کارآیی مدل‌های رگرسیونی در پیش‌بینی عملکرد آموزشی. شیراز: انتشارات پژوهشی
-  صفری, محمود. (2020) .مرور سیستماتیک ادبیات موجود و تحلیل محتوا. تهران: انتشارات پژوهشی
-  عالی‌بینی، مرتضی. (2018) . توسعه معارف اسلامی در بستر فناوری‌های نوین. تهران: انتشارات علمی
-  عشقی، فریبا. (1399) . مدیریت نوآوری در آموزش دینی: چالش‌ها و فرصت‌ها. اصفهان: انتشارات پژوهشی
-  عباسی، محمد. (1393) .تحولات فرهنگی در جامعه اسلامی. تهران: نشر جوان
-  عباسی, پرویز. (2022) . تحلیل تجربی مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته در آموزش دیجیتال. تهران: انتشارات دانشگاه
-  عباسی, فرهاد. (2022) . بازنگری چارچوب‌های آموزشی دیجیتال از منظر فقهی. تهران: انتشارات پژوهش
-  عبده, محمد. (2020) . روش‌های ترکیبی (کیفی-کمّی) در پژوهش‌های آموزشی. مشهد: انتشارات فردوسی
-  عطایی, محمد. (2022) .چالش‌های فنی در استفاده از فناوری‌های نوین در آموزش. قم: نشر معارف
-  فتحی, اکبر. (2022) . ارزیابی انتقادی و سیاست‌گذاری در آموزش دیجیتال اسلامی. تهران: انتشارات فرهنگ
-  فتوحی, سهراب. (2022) . پایایی و اعتبار سدهای دیجیتال بر انتقال معارف دینی. شیراز: انتشارات فرهنگ
-  فراهانی, علی. (2022) .چالش‌های استانداردسازی در آموزش دیجیتال: نگاه حقوقی و فقهی. قم: نشر معارف
-  قاسمی, رضا. (2020) . تأثیر فناوری‌های نوین بر تعامل در کلاس‌های اسلامی. اصفهان: نشر نوین
-  قرنی، علی. (2019) .چارچوب‌های نظری در پژوهش‌های آموزشی. قم: دارالعلوم
-  کاظمی, عارف. (2019) . روش‌های آماری در پژوهش‌های آموزشی. تهران: نشر آفاق
-  کیانی، محمد. (1397) . همگام‌سازی فناوری‌های نوین با نظام‌های آموزشی اسلامی. قم: نشر دانشگاه
-  کرمی, حسین. (2022) . پیامدهای تبادل اطلاعات در فضای دیجیتال بر آموزش اسلامی. تهران: انتشارات دانش
-  کریمی, حسن. (2021) .استراتژی‌های نمونه‌گیری در پژوهش‌های آموزشی. تهران: انتشارات دانشگاه
-  کریمی, حمید. (2022) . تحلیل داده‌های آماری تعامل کلاسی در محیط‌های دیجیتال. تهران: انتشارات دانشگاه
-  گران, فروغ. (2022) . تلفیق داده‌های کیفی و کمی در ارزیابی فناوری‌های آموزشی. تهران: انتشارات پژوهشی
-  مطهری، مرتضی. (1380) . تعلیم وتربیت در اسلام. تهران: انتشارات صدرا
-  مطهری, علی. (2021) . الگوهای تکراری در گفتمان‌های آموزشی دیجیتال. تهران: انتشارات پژوهشی
-  منصوری, حسین. (2022) . ارزیابی کیفی عملکرد سیستم‌های آموزشی دیجیتال. اصفهان: نشر علمی
-  میرآباد، سعید. (1398) .تأثیر فناوری‌های دیجیتال در نظام‌های آموزش اسلامی. تهران: نشر نوین
-  موسوی, ابوالفضل. (2019) . پیش‌آزمایش و اعتبارسنجی پرسشنامه‌ها. قم: انتشارات علم
-  مفتح, امیر. (2021) . چالش‌های حفظ اصالت متون مقدس در فضای دیجیتال. تهران: انتشارات فرهنگی
-  میلانی, رضا. (2022) . تجزیه و تحلیل سیاست‌های نوین آموزشی در عصر دیجیتال. مشهد: نشر دانشگاهی
-  ناصر، مهدی. (1395) . فناوری اطلاعات و آموزش دینی. تهران: انتشارات فرهنگ
-  نوایی، فرزاد. (2020) . چالش‌های نوین در انتقال معارف دینی. تهران: انتشارات پژوهش
-  نجفی, مصطفی. (2020) .ارزیابی ابزارهای پژوهشی در آموزش دیجیتال. اصفهان: نشر دانش
-  نیکان, فرزاد. (2020) . مدل‌های نوین یادگیری در محیط‌های دیجیتال. قم: انتشارات معارف
-  نعمتی, رضا. (2022) . تحلیل تجربی تعامل استاد و دانشجو در کلاس‌های آنلاین. تهران: انتشارات پژوهشی
-  نظری, امیر. (2022) . تحلیل آماری همبستگی متغیرهای آموزشی در فضای دیجیتال. تهران: نشر آفاق
-  نادری, سعید. (2022) .مدل‌های رگرسیونی در تعیین تأثیر فناوری‌های نوین بر کارآیی آموزشی. تهران: انتشارات دانش
-  نیکنام, علی. (2022) . تحلیل همبستگی متغیرهای آموزشی در کلاس‌های آنلاین. مشهد: انتشارات فردوسی
-  ناصری, مهدی. (2022) . تحلیل انتقادی پیامدهای فرهنگی فناوری‌های نوین در آموزش دینی. تهران: انتشارات پژوهشی
-  نیک‌پور, مهدی. (2022) . تحلیل همه‌جانبه چالش‌های فناوری در نظام‌های آموزشی اسلامی. تهران: انتشارات فردوسی
 
- Al-Attas, Syed. (2017). Perspectives on Islamic Education Reform. Kuala Lumpur: International Institute of Islamic Thought
- Esposito, John L. (2015). Modern Challenges in Islamic Education. Cambridge: Cambridge University Press 
- Iqbal, Muhammad. (2019). Digital Transformation in Islamic Education. London: Routledge
- Khan, Imran. (2020). Innovations in Islamic Digital Learning. Berlin: Springer
- Nasr, Said. (2020). Perspectives on Digital Islamic Education. Oxford: Oxford University Press
- Rahman, Fazlur. (2016). Islam and the Digital Age: New Dimensions in Education. Chicago: University of Chicago Press,