نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

تحلیل سیاست کیفری ایران در قبال جرایم نقض حقوق مالکیت فکری با تأکید بر اختراعات و علائم تجاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه حقوق. واحد لاهیجان. دانشگاه آزاد اسلامی. لاهیجان. ایران
10.22034/jlpa.2026.246324
چکیده
چکیده
حقوق مالکیت فکری به‌عنوان یکی از ارکان حمایت از نوآوری، خلاقیت و رقابت اقتصادی، در سال‌های اخیر جایگاه مهمی در سیاست کیفری ایران یافته است. قانون‌گذار ایرانی با جرم‌انگاری رفتارهایی نظیر نقض اختراع، سوءاستفاده از علائم و نام‌های تجاری و بهره‌برداری غیرمجاز از حقوق فکری، تلاش کرده است از منافع صاحبان این حقوق حمایت کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، جایگاه حقوق مالکیت فکری در نظام حقوق کیفری ایران و سیاست کیفری تقنینی حاکم بر جرایم مرتبط با آن را بررسی می‌کند. در این پژوهش، مبانی قانونی جرم‌انگاری نقض حقوق مالکیت فکری، ارکان قانونی، مادی و معنوی جرایم مربوط به نقض علائم و نام‌های تجاری و نیز مسئولیت کیفری ناشی از این جرایم تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه قوانین ایران در جهت حمایت کیفری از حقوق مالکیت فکری توسعه یافته‌اند، اما همچنان چالش‌هایی مانند ابهام در برخی مقررات، ضعف ضمانت‌اجراهای کیفری، مشکلات اجرایی و عدم هماهنگی کامل با تحولات تجارت الکترونیکی و استانداردهای بین‌المللی وجود دارد. در نتیجه، بازنگری در سیاست کیفری و تقویت سازوکارهای تخصصی رسیدگی می‌تواند موجب افزایش کارآمدی حمایت کیفری از حقوق مالکیت فکری شود.
کلیدواژه‌ها: حقوق مالکیت فکری، سیاست کیفری، علائم تجاری، مسئولیت کیفری
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-     اکبری، بهنام،  انصاری‌مقدم، حامد. (۱۳۹۶). مبانی جرم‌انگاری در حقوق مالکیت فکری. تهران: انتشارات مجد.
-     اکبری‌دهنو، محمد. (۱۳۹۲). حقوق مالکیت صنعتی: تفسیری بر راهکارهای کیفری قوانین ایران. فصلنامه حقوقی دادگستر، ۱۵(۲)، ۱۷۱–۱۹۰.
-     انصاری‌مقدم، حامد. (۱۳۹۱). مبانی جرم‌انگاری در حقوق مالکیت فکری. قم: دانشگاه قم.
-     حقیقت، نگین. (۱۳۹۰). حمایت کیفری از حقوق مالکیت فکری در نظام حقوقی ایران. (نشریه وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز)، ۲۵۵–۲۳۵.
-     خلیل‌اللهی، ملیکا، صادقی، محسن،  معظمی، شهلا. (۱۴۰۳). اثر نگرش و مبانی اقتصادی بر سیاست‌گذاری کیفری در زمینه مالکیت فکری. پژوهش‌های حقوقی، ۲۳(شماره پاییز).
-     رجبی، عبدالله. (۱۳۹۶). حقوق محصولات فکری پدیدآمده از غیر انسان: شرح حقوق کنونی و نقدی بر رویکرد لایحه حمایت از مالکیت فکری. مجله حقوق خصوصی، ۱۴(۲)، ۲۴۱–۲۶۵.
-     رجبی، علی. (۱۳۹۶). حقوق محصولات فکری پدیدآمده از غیر انسان: شرح حقوق کنونی و نقدی بر رویکرد لایحه حمایت از مالکیت فکری. مجله حقوق خصوصی، ۱۴(۲)، ۲۶۵–۲۴۱.
-     زیلابی، سمیه، فتیلی، صدیقه،  مقدم، امیر. (۱۴۰۱). شرایط قانونی و ابعاد حقوقی و کیفری مالکیت فکری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه پیام حقوق، ۱۰(۲)، ۱۲۵–۱۵۰.
-     سلیمانی‌پورلک، مرتضی، کلانتری، کیومرث،  نصیری لاریمی، رضا. (۱۴۰۱). ضرورت حمایت کیفری از حقوق مالکیت فکری با نگاهی به بنیان اخلاقی آن. فصلنامه اخلاق در علوم فناوری، ۱۷(۴)، ۴۴–۵۱.
-     غریبی، محمد، و همکاران. (۱۴۰۱). حمایت کیفری از حقوق مالکیت فکری. فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، ۴(۳)، ۲۵–۹۰
-     محمدی، پژمان. (۱۳۹۳). دعوا و معیارهای نقض حق تکثیر پدیدآورنده. فصلنامه حقوق پزشکی، ویژه‌نامه حقوق مالکیت فکری.
-     مشرفی، علی، ملا‌محمدعلی، امیر،  قیوم‌زاده، محمود. (۱۴۰۱). حمایت از مالکیت فکری در فضای مجازی در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی. پژوهش‌های تطبیقی فقه و حقوق و سیاست، ۷(۱).
-     معصومی، جواد. (۱۴۰۰). ماهیت نقض حقوق فکری در فقه و حقوق ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی در فقه و حقوق، ۱۲(۲)، ۲۰–۵۰.