نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

باز خوانی فقهی قلمرو اطاعت از والدین ومربیان: تقابل رویکرد مولوی وارشادی در تعارض با حق الطاعه شارع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاداسلامی، رامهرمز، ایران: (نویسنده مسئول)
2 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران
3 گروه معارف، واحد بین المللی اروند، دانشگاه آزاد اسلامی، اروند، ایران
چکیده
در هندسه معرفتی و نظام تربیتی اسلام، تلاقی «اوامر بشری» (والدین و مربیان) با «الزامات الهی»، منجر به نوعی چالش بنیادین حقوقی شده است. خلط مفهومی میان جایگاه «اخلاقی» (تکریم) و جایگاه «حقوقی» (وجوب اطاعت)، سبب سردرگمی مکلفین در تمایز میان «گناه» و «حق انتخاب» گردیده است. مسأله اصلی این است که در پرتو نظریه «حق‌الطاعه» انحصاری شارع، آیا اوامر صادر شده از سوی والدین و مربیان، دارای ماهیت «مولوی» (با ثواب و عقاب مستقل) است یا صرفاً ماهیت «ارشادی» (راهنمایی به حکم عقل) دارد؟. هدف اصلی این پژوهش، بازخوانی مرزهای اطاعت و ارائه الگویی منسجم برای حل تعارضات تربیتی در «منطقه الفراغ» (مباحات) است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از قواعد علم اصول فقه، به واکاوی ماهیتِ خطابات و ادله اربعه پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تقلیل تمامی اوامر تربیتی به «احکام ارشادی» صحیح نیست. در خصوص والدین، اگرچه اصل اولی عدم ولایت است، اما اوامر ایشان در مباحات، به واسطه عنوان ثانوی «حرمت ایذاء» و «وجوب برّ»، صبغه‌ی شرعی یافته و لازم‌الاجرا می‌گردد. در مورد مربیان نیز، اوامر ناظر به تکریم و تواضع، دارای ماهیت «مولوی نفسی» یا استحباب مؤکد است. در نهایت، پژوهش با اثبات نظریه «مولویت طولی»، نشان می‌دهد که اطاعت از والدین و مربیان در طول اطاعت از خداوند است؛ بدین معنا که در صورت عدم معصیت، رعایت حقوق ایشان به‌عنوان مصداقی از اطاعت الهی، بر سایر مستحبات مقدم بوده و دارای حجیت شرعی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 08 تیر 1405