نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

الگوی درآمدزایی مبتنی بر مالکیت فکری برای باشگاه‌های ورزشی ایران با مطالعه تطبیقی با مدل‌های موفق جهانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
10.22034/jlpa.2026.246476
چکیده
صنعت ورزش ایران علی‌رغم ظرفیت‌های عظیم اقتصادی، همچنان به درآمدهای سنتی (بلیت، اسپانسری‌های دولتی) متکی است و از دارایی‌های نامشهود خود مانند علائم تجاری، حقوق تصویر و طرح‌های صنعتی بهره‌برداری نمی‌کند. هدف این پژوهش، طراحی الگوی درآمدزایی مبتنی بر مالکیت فکری (IP) برای باشگاه‌های ورزشی ایران با تأکید بر رشته فوتبال است. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، ابتدا مفاهیم کلیدی IP را از منابع معتبر بین‌المللی و مطالعات داخلی، طراحی مدل حمایت از حقوق مالکیت فکری در ورزش ایران. طراحی مدل حمایت از حقوق مالکیت فکری در ورزش ایران و مرکز پژوهش‌های مجلس، استخراج کرده، سپس وضعیت موجود ایران را تحلیل و در نهایت با مطالعه تطبیقی مدل‌های موفق جهانی، الگویی پنج‌گامه ارائه داده است. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که «همواره ضعف در اجرای قوانین مربوط به حقوق مالکیت معنوی به‌عنوان دلیل اصلی محرومیت باشگاه‌ها از فروش اقلام تجاری» است. طراحی مدل حمایت از حقوق مالکیت فکری در ورزش ایران نیز ۹ طبقه اصلی را برای حمایت از IP در ورزش ایران شناسایی کرده‌اند. علی‌رغم ثبت بیش از ۱۰,۰۰۰ علامت تجاری در حوزه ورزش ایران، تعداد اختراعات و طرح‌های صنعتی بسیار ناچیز است. الگوی پیشنهادی مشتمل بر پنج گام است: ۱- ممیزی جامع دارایی‌های IP2؛ - ثبت علامت تجاری در طبقات مرتبط؛ ۳- انعقاد قراردادهای حقوق تصویر با بازیکنان؛ ۴- عقد قراردادهای مجوزدهی با تولیدکنندگان؛ ۵- نظارت بر اجرا و مبارزه با کالاهای تقلبی و بازاریابی کمین. اجرای این الگو می‌تواند ضمن ایجاد درآمد پایدار برای باشگاه‌های ایرانی، به «توسعه صنعتی ورزش» به عنوان پیامد اصلی حمایت از IP منجر شود. توصیه می‌شود وزارت ورزش، فدراسیون فوتبال و مرکز مالکیت معنوی- سازمان ثبت اسناد و املاک کشور با اصلاح قراردادهای نمونه باشگاهی، آموزش مدیران و ایجاد ساز و کارهای نظارتی مناسب، زمینه تحقق این الگو را فراهم آورند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع فارسی:

-    هلنا خسروی. فرشاد امامی. محسن اسمعیلی. سیدعماد حسینی (۱۴۰۰). طراحی مدل حمایت از حقوق مالکیت فکری در ورزش ایران. مدیریت ورزشی،دوره 13-شماره 3-ص922-903.
-    مرکز مالکیت معنوی - سازمان ثبت اسناد و املاک کشور. ۱۴۰۳.  گزارش آماری ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری در حوزه ورزش. تهران: مرکز آمار و فناوری اطلاعات.
-    مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی(۱۳۹۹). شیوه‌های درآمدزایی باشگاه‌های حرفه‌ای ورزش ایران (با تأکید بر رشته فوتبال) تهران: معاونت پژوهش‌های اجتماعی- فرهنگی، دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ (شماره مسلسل: ۱۷۴۱۵)
-    قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به موافقتنامه مادرید راجع به ثبت بین‌المللی علائم و پروتکل مربوط به آن (۱۳۸۲) مجلس شورای اسلامی، مصوّب ۲۸ مرداد ۱۳۸۲.

منابع لاتین:

-         de Werra, J. (2022). Reference Guide to Sustaining Sport and its Development through Intellectual Property Rights. Geneva: WIPO.
-         Deloitte. (2024). Deloitte Football Money League 2024. London: Deloitte LLP.
-         FIFA. (2024). FIFA World Cup 26™ Intellectual Property Guidelines (Version 2.0, June 2024). Zurich: FIFA.
-         WIPO. (2019). WIPO Magazine – Special Issue on Intellectual Property and Sports (No. 2/2019). Geneva: World Intellectual Property Organization.
-         WIPO Academy & International Trade Centre (ITC). (2026). Specialized Course on Intellectual Property and Sports Entrepreneurship [DL464E26S1]. Geneva: WIPO.
-         https://www.wipo.int/en/web/madrid-system/w/news/2021/news_0009