عقد اخذ بالسوم (بیع به نرخ روز) از عقود پذیرفته شده و پرکاربرد فقهی است که در معاملات بازارهای مالی و کالایی کاربرد گسترده یافته است. این پژوهش به دنبال بررسی تطبیقی ماهیت و احکام این عقد با ساختارها و قراردادهای رایج در بازارهای مالی نوین از جمله بازار سهام، اوراق مشتقه و صندوق‌های سرمایه‌گذاری است تا نقاط اشتراک، افتراق و چالش‌های فقهی آن را شناسایی کند. این تحقیق با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و تحلیل متون فقهی و حقوقی انجام شده است. در این مسیر، ارکان و شرایط صحت عقد اخذ بالسوم با اصول حاکم بر قراردادهای استاندارد در بازارهای مالی مقایسه شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه در ظاهر، عقد اخذ بالسوم به دلیل نوسان قیمت در سررسید، شباهت‌هایی به قراردادهای آتی و اختیار معامله دارد، اما از حیث ماهیت و مبنای فقهی تفاوت‌های بنیادینی با آنها دارد. مهم‌ترین وجه تمایز، اتکای این عقد بر «قیمت یوم العقد» به عنوان ثمن معین و تفکیک آن از غرر و قمار است. در مقابل، برخی از معاملات نوین نظیر قراردادهای سلف موازی استاندارد، قابلیت تطابق بیشتری با این نهاد فقهی را دارند. با توجه به توسعه روزافزون بازارهای مالی، بازتعریف دقیق ارکان عقد اخذ بالسوم و تطبیق آن با اوراق بهادار و مشتقات مالی، نیازمند تدوین ضوابط شفاف و مبتنی بر موازین شرعی است. این پژوهش راهکارهایی ازجمله ابزار مدیریت قراردادهای پیش‌خرید (Pre-purchase Agreements)، ابزار تسهیلات کوچک‌مقیاس مبتنی بر «اجاره به تملیک» یا «مرابحه»، پلتفرم‌های تأمین مالی پروژه‌ای (Project Financing) با مدل Lump-sum و ابزار مدیریت حق‌الخدمات در خدمات تخصصی (Service-based Islamic Finance) برای طراحی ابزارهای مالی اسلامی مبتنی بر این عقد ارائه می‌دهد که می‌تواند به شفافیت بیشتر بازار و کاهش ریسک حقوقی کمک کند.