نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

تغییر امور موضوعی در دادرسی مدنی در نظام دادرسی ایران و انگلستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 دانشجوی دکتری گروه حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران alighodsi1376@yahoo.com
چکیده
چکیده امور موضوعی را می‌توان مجموعه‌ای از داده‌های خام و وقایع عینی دانست که توسط اصحاب دعوا (خواهان و خوانده) در جریان رسیدگی مطرح می‌شوند. در هر دو نظام حقوقی ایران و انگلستان، امکان تغییر امور موضوعی با توجه به اصولی مانند اصل تسلط طرفین بر دعوا و اصل تناظر وجود دارد و هدف از این تغییر می‌تواند تقویت موقعیت دادرسی یا تغییر موضع دعوا باشد. تفاوت اساسی و اصلی میان این دو نظام حقوقی در حدود و شرایط اعمال تغییرات است. در حقوق کشور انگلستان نسبت به حقوق جمهوری اسلامی ایران، انعطاف‌پذیری بیشتری وجود دارد و دامنه تغییرات بسته به این که پیش یا پس از ابلاغ دادخواست باشد، متفاوت است. در مقابل، در نظام ایران، اگر تغییر امور موضوعی مستلزم دگرگونی در عناصر اصلی دعوا باشد، با محدودیت و مقررات سخت‌گیرانه مواجه است. این تمایز بازتاب‌دهنده رویکرد حقوقی متفاوت در مدیریت دادرسی و حفظ توازن میان حق دفاع طرفین و انسجام فرآیند قضائی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع و مآخذ:
منابع فارسی:
- السان، مصطفی. محمودی، نصیبه. (1397). مطالعۀ تطبیقی اصل تغییرناپذیری دعوای حقوقی در حقوق ایران و امریکا. مطالعات حقوق تطبیقی, 9(2), 473-491.
- افتخار جهرمی، گودرز. دنکوب، ابوالفضل. (1391). نقش اصحاب دعوا در امور موضوعی. فصلنامه تحقیقات حقوقی, 15(ویژه‌نامه شماره 8), 9-40.
- دریائی، رضا. کربلائی آقازاده، مصطفی. (1397). تحلیل فقهی و حقوقی جایگاه «توصیف» امر موضوعی در دادرسی مدنی. آموزه‌های فقه مدنی, 10(18), 127-150.
- غمامی، مجید. اشراقی آرانی، مجتبی. (1389). تفکیک امر حکمی از امر موضوعی در دادرسی مدنی؛ تبیین نظریه عمومی. مطالعات حقوق خصوصی, 40(2).
- حیاتی، علی‌عباس. (1397). آیین دادرسی مدنی در نظم کنونی (چاپ ششم). انتشارات میزان.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1388). ترمینولوژی حقوق (چاپ دوم). گنج دانش.
- جعفری ندوشن، علی‌اکبر، صمدی، مرتضی، . مختاری چهاربری، علی. (1400). آثار تفکیک امور حکمی از امور موضوعی در دادرسی اسلامی. مطالعات فقه و حقوق اسلامی, 13(25), 153-176.
- کیهان، محسن، حیدری، سیروس. ماندگار، مصطفی. (1400). دخل و تصرف در موضوع (خواسته) دعوای مدنی. مطالعات فقه اقتصادی, 3(ویژه‌نامه: جستارهای نوین فقه و حقوق), 141-160.
- شمس، عبدالله. (1393). «سبب»، امور موضوعی و توصیف آن‌ها در دعوای مدنی. فصلنامه تحقیقات حقوقی, 17(65), 1-24.
- شمس، عبدالله، تقی‌زاده، ابراهیم، . میرحاجی، کامران. (1397). طرح امور موضوعی و آثار آن در دعوای. مجله حقوقی دادگستری, 82(103).
- شمس، عبدالله. (1394). آیین دادرسی مدنی دوره بنیادین (جلد دوم، چاپ سی و دوم). انتشارات دراک.
- شمس، عبدالله. (1402). آیین دادرسی مدنی دوره پیشرفته (جلد سوم، چاپ سی و هشتم). انتشارات دارک.
- توکلی، محمدمهدی. (1402). آموزش جامع آیین دادرسی مدنی (جلد 1، چاپ پانزدهم). انتشارات مکتوب آخر.
- هرمزی، خیرالله. (1395). تغییر نحوۀ دعوی در دادرسی مدنی (مطالعۀ تطبیقی حقوق ایران و فرانسه). مطالعات حقوق خصوصی, 46(4).
منابع لاتین:
 
- Black, H. (2004). Law dictionary (8th ed.). New York: West Publishing Co.
- Goldbach, T. S., & Hans, V. P. (2014). Juries, lay judges, and trials. Cornell Law School.
- Jackson, R. (2010). Review of civil litigation costs: Final report. Judiciary of England and Wales.
- Levy, Prof. (1957). Judicial review of fact questions. Harvard Law Review, 70(Apr).
- Law, C. (2016). The common law and civil law traditions.
- Speed, J., & Lanzkron, L. (2022, May 1). Rules of Evidence (Civil Proceedings) in the UK (England & Wales): Overview. Bird & Bird LLP. Practice note: overview. England, United Kingdom, Wales.
- Barone, P. (2023, January 31). What’s the difference between a question of law and a question of fact? Barone Defense Firm. https://www.baronedefensefirm.com/blog/what-is-the-difference-between-a-question-of-law-and-question-of-fact/
- Clifford Chance. (2013, March 19). The Jackson reforms: What they mean for English commercial litigation. https://www.cliffordchance.com
- Cornell Law School. (2002). Genuine issue of material fact. Legal Information Institute. https://www.law.cornell.edu/wex/genuine_issue_of_material_fact
- Ellis, H. (2023). Cause of action. Hallellis. RetrievedA February 3, 2026, from https://hallellis.co.uk/cause-of-action/
- Ellis, T. (2024, July 3). Litigation brief: An overview of CPR Part 17 amendments to statements of case. AI Law. https://ai-law.co.uk/litigation-brief-an-overview-of-cpr-part-17-amendments-to-statements-of-case/
- Gard’s Insights. (2014, April 7). Jackson reforms - Changes to the English Civil Procedure Rules. https://gard.no/insights/jackson-reforms-changes-to-the-english-civil-procedure-rules
- Gatehouse Law. (2022, February 10). Adding parties to a claim: Pre- and post-service regimes. Gatehouse Law. https://gatehouselaw.co.uk/adding-parties-to-a-claim-pre-and-post-service-regimes/
- Go Legal. (2025, June 11). Amend particulars of claim UK: CPR process, permission & strategy. https://go-legal.co.uk/amend-particulars-of-claim-uk-cpr-process-permission-strategy/
- Griffiths, R., & Keeble, R. (2023, April 19). The April CPR update: Important changes. Deloitte Legal Briefs. https://legalbriefs.deloitte.com/post/102id1e/the-april-cpr-update-important-changes
- Kingsley Napley. (2014, April 17). Case update: The Court’s approach to amending particulars of claim in light of the Jackson reforms. https://www.kingsleynapley.co.uk/insights/blogs/dispute-resolution-law-blog/case-update-the-courts-approach-to-amending-particulars-of-claim-in-light-of-the-jackson-reforms
- Open University. (2009). Judicial decision making. OpenLearn. https://www.open.edu/openlearn/society-politics-law/law/judicial-decision-making/content-section-3.3
- Pearl, P. (2001, May 11). Benchmarks – amending statements of case – how to amend without pain and in compliance. The Law Gazette. https://www.lawgazette.co.uk/news/benchmarks-amending-statements-of-case-how-to-amend-without-pain-and-in-compliance-/21674.article
- Rawet v. Daimler AG, [2022] EWHC 235 (QB) (Eng.). https://www.judiciary.uk/wp-content/uploads/2022/07/QB-2021-003567-Rawet-v-Daimler-Judgment.pdf
- vLex. (n.d.). Cobbold v. London Borough of Greenwich. Retrieved February 3, 2026, from https://vlex.co.uk/vid/cobbold-v-london-borough-806872165