نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

مسئولیت ناشی از نقض تعهدات قراردادی در پلتفرم های اقتصاد دیجیتال در نتیجه فیلترینگ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران
2 استادیارگروه حقوق خصوصی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران(نویسنده مسئول)
10.22034/jlpa.2026.251363
چکیده
چکیده
گسترش پلتفرم‌های اقتصاد دیجیتال، اجرای بخش مهمی از قراردادهای خدماتی، تجاری و مصرفی را به استمرار دسترسی به اینترنت و قابلیت بهره‌برداری از زیرساخت‌های ارتباطی وابسته کرده است. فیلترینگ و سایر اشکال محدودسازی دسترسی، ممکن است موجب توقف یا اختلال در ارائه خدمات پلتفرم، عدم انجام تراکنش‌ها، از دست رفتن داده‌ها، کاهش درآمد کاربران و نقض تعهدات قراردادی شود. مسئله اصلی آن است که آیا چنین اختلالی، مسئولیت قراردادی پلتفرم را ایجاد می‌کند یا با توجه به ماهیت حاکمیتی فیلترینگ، می‌توان آن را از مصادیق «علت خارجی» و «حادثه خارج از حیطه اقتدار متعهد» دانست. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر قواعد عمومی قراردادها در حقوق ایران، قصد داشته به این موضوع در نظام حقوقی ایران بپردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که فیلترینگ به‌صورت مطلق موجب رفع مسئولیت پلتفرم نیست. تحقق معافیت از مسئولیت، به عواملی مانند مفاد قرارداد، نوع تعهد، امکان پیش‌بینی فیلترینگ، امکان اتخاذ تدابیر کاهنده، مدت و شدت محدودیت، رابطه سببیت و میزان خسارت وابسته است. در فیلترینگ ناگهانی، فراگیر و غیرقابل دفع، امکان استناد به قوه قاهره تقویت می‌شود؛ اما در محدودیت‌های قابل پیش‌بینی، تدریجی یا قابل مدیریت، پلتفرم ممکن است همچنان در برابر نقض تعهدات قراردادی مسئول باشد. بر این اساس، توزیع قراردادی خطر، درج شروط دقیق قوه قهریه، طراحی سازوکارهای تداوم خدمت و تفکیک تعهدات به نتیجه از تعهدات به وسیله، از مهم‌ترین راهکارهای حقوقی این حوزه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-   اسماعیلی، محسن(1392). قوه قاهره و مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، تهران: انتشارات سروش.
-   امیدی، فاطمه و کشاورز مویدی، عباس(1401). مسئولیت مدنی دولت و فیلترینگ فضای مجازی، همایش ملی استاد کاتوزیان و اندیشه های حقوق عمومی،بوشهر.
-   بوربور، روح اله(1404). مسئولیت ناشی از خسارت حقوقی سایبری در حقوق ایران، بیستمین کنفرانس ملی حقوق، علوم اجتماعی و انسانی، روانشناسی و مشاوره، شیروان.
-   جنتی، سعید(1391). مسئولیت مدنی ناشی از ارتباطات اینترنتی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان.
-   حسام، ابوالفضل؛ مدیبو جونی، محمد؛ میری حسین؛ یمرلی صالح(1400). مسئولیت مدنی پلتفرم‌‌های آنلاین ناشی از نقض حریم خصوصی اطلاعاتی از سوی کاربران؛ مطالعه تطبیقی در ایران، آمریکا و اتحادیه اروپا. مجله پژوهش‌های ارتباطی، دوره 28، شماره 107.
-   خانجانی، محمد کاظم،(1404). مسئولیت مدنی ارائه دهندگان خدمات دیجیتال در قراردادهای الکترونیکی، یازدهمین کنفرانس ملی مدیریت و تجارت الکترونیک، تهران.
-   رضوانی، یوسف و سیفی زیناب، غلام علی(1396). مسئولیت مدنی ارائه‌دهندگان خدمات حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات در ایران، مجله تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین الملل، سال دهم، شماره21.
-   سبزعلی، نازلی و حسنی، علیرضا و خواجه زاده، امیر(1402). مسئولیت مدنی دولت ناشی از ارتباطات اینترنتی در حقوق ایران و اسناد بین المللی، نشریه پژوهش های نوین حقوق اداری. دوره 5، شماره 14.
-   سراسیا، علیرضا؛ جاویدنیا، جواد و سلطانی، عباسعلی (1396). واکاوی سیاست‌های پالایش محتوای مجرمانه (فیلترینگ) از منظر فقهی. نشریه دین و ارتباطات. سال سوم، شماره2.
-   سلیمانی، غلامحسین(1404). تحلیل مسئولیت مدنی ارائه دهندگان خدمات ابری در رخداد های نقض داده و دسترسی غیر مجاز. بیست و سومین کنفرانس ملی حقوق و علوم اجتماعی.
-   صالحی راد، محمد(1388). دلالت خارجی بودن علت معافیت از مسؤولیت. مجله دیدگاههای حقوقی، شماره 14.
-   طاهری، علیرضا (1401). تسری همه گیری کرونا و قرنطینه به عنوان فورس ماژور در نقض تعهدات قراردادی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد فارسان.
-   عبدپور، نسرین(1404). امکان سنجی احتساب فیلترینگ به عنوان فورس ماژور در قراردادهای الکترونیکی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیبان سمنان.
-   فیضی دیزگاه، آرش(1404). مسئولیت مدنی ارائه دهندگان خدمات دیجیتال در حقوق ایران، بیست و دومین کنفرانس ملی حقوق، علوم اجتماعی و انسانی، روانشناسی و مشاوره،شیروان.
-   قاسمی، محمد(1404). بررسی مسئولیت مدنی رساها(ISP) در نظام حقوقی ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد خوراسگان.
-   محمدی، سمانه و علی‎پور، سحر(1400). بررسی مبانی و ارکان مسئولیت مدنی موتورهای جستجوگر در سوءاستفاده از داده های کاربران. نشریه حقوق قراردادها و فناوری های نوین. دوره 2، شماره2.
-   ملاابراهیمی، عماد و میرصدری، سیدحسین(1379). تبیین حقوقی قلمرو مسئولیت رسانه‌های خبری و جبران خسارت. بررسی‌های مدیریت رسانه. دوره1، شماره 2.
-   ملاابراهیمی، عماد(1404). مسئولیت حقوقی پلتفرم‌‏های رسانه‌‌های اجتماعی در قبال تصمیم‌های خودکار الگوریتم‌‏های هوش مصنوعی: مطالعه تطبیقی در نظام حقوقی امریکا، اروپا و ایران. بررسی‌های مدیریت رسانه. دوره4، شماره 3.
-   نادری منش زاد، فهیمه و تقوی زاده فرد، مرجان(1403). مسئولیت مدنی ارائه دهندگان خدمات آنلاین در حقوق ایران و تطبیقی، مجله حقوق سایبری، دوره 1، شماره4.