نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

نشریه علمی تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان فارس

تحلیل ماهیت حقوقی توکن های غیر مثلی و آثار انتقال آن در حقوق مدنی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
10.22034/jlpa.2026.254654
چکیده
چکیده
تکوین فناوری بلاک‌چین و گسترش توکن‌های غیر مثلی (NFT)، مرزبندی‌های سنتی حقوق اموال و نظریه عمومی قراردادها را با پرسش‌های تازه‌ای مواجه ساخته است. مسئله اصلی در تحلیل حقوقی توکن‌های غیر مثلی، تفکیک میان خودِ توکن، دارایی پایه مرتبط با آن و حقوقی است که ممکن است به موجب قرارداد یا شرایط عرضه به دارنده توکن واگذار شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، ماهیت حقوقی توکن‌های غیر مثلی و آثار انتقال آن را در حقوق مدنی ایران بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که توکن‌های غیر مثلی، با توجه به ارزش اقتصادی، منفعت عقلایی، قابلیت اختصاص و انتقال‌پذیری، می‌توانند موضوع یک حق مالی دیجیتال مستقل تلقی شود. بااین‌حال، انتقال فنی توکن در بستر بلاک‌چین، به‌خودی‌خود موجب انتقال مالکیت دارایی پایه یا حقوق مادی مالکیت فکریِ مرتبط با آن نیست و تحقق چنین اثری، مستلزم توافق یا مجوز صریح است. هم­چنین، مسئولیت انتقال‌دهنده در صورتی قابل طرح است که وی بدون اختیار، توکن یا حقوقی فراتر از حدود حق یا اختیار خود را منتقل کند، یا درباره اصالت، مالکیت، دارایی پایه یا حدود حقوق منتقل‌شده اطلاعات نادرست یا گمراه‌کننده ارائه دهد. بر این اساس، قواعد عمومی حقوق مدنی ایران ظرفیت اولیه تحلیل معاملات توکن‌های غیر مثلی را دارند؛ با وجود این، شفاف‌سازی قراردادی درباره موضوع دقیق انتقال، حدود حقوق منتقل‌شده و تعهدات انتقال‌دهنده، و نیز تدوین قواعد تکمیلی درباره دارایی‌های دیجیتال ضروری به نظر می‌رسد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع فارسی
- امام خمینی، سیدروح‌الله. (1379). کتاب البیع. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امامی، سیدحسن. (1385). حقوق مدنی (جلد 1). انتشارات اسلامیه.) 
- انصاری، مرتضی. (1415). المکاسب. کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1387). ترمینولوژی حقوق. گنج دانش.
- شهیدی، مهدی. (1387). اعمال حقوقی: قرارداد و ایقاع. مجد.
- کاتوزیان، ناصر. (1392). اموال و مالکیت. شرکت سهامی انتشار.
- یوسف‌زاده، احمد. (۱۴۰۳). ماهیت حقوقی توکن‌های غیرمثلی و انتقال آن در حقوق ایران و ایالات متحده آمریکا. پژوهش حقوق خصوصی، ۱۲(۴۷)، ۱۶3–۱۹4.
منابع لاتین
 -Chohan, U. W. (2021). Non-fungible tokens: Blockchains, scarcity, and value [Working paper]. Critical Blockchain Research Initiative. https://ssrn.com/abstract=3822743
 -Fairfield, J. A. T. (2021). Runaway technology: Can law keep up? Cambridge University Press.
 -Law Commission. (2023). Digital assets: Final report (Law Com No. 412). https://lawcom.gov.uk/document/digital-assets-final-report/
 -Savelyev, A. (2018). Copyright in the blockchain era: Promises and challenges. Computer Law & Security Review, 34(3), 550–561. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2017.11.008
 -UK Jurisdiction Taskforce. (2019). Legal statement on cryptoassets and smart contracts. https://technation.io/lawtechuk-panel/
 -UNIDROIT. (2023). UNIDROIT principles on digital assets and private law. https://www.unidroit.org/instruments/digital-assets-and-private-law/digital-assets-and-private-law-principles/